NVvR: ook rechters moeten lid van een gemeenteraad kunnen zijn
NVvR: ook rechters moeten lid van een gemeenteraad kunnen zijn
Rechters moeten onder bepaalde voorwaarden lid kunnen zijn van een gemeenteraad of provinciale staten. Rechters zijn namelijk ook burger en die burger komt het grondwettelijk vastgelegde passief kiesrecht toe. Het spreekt voor zich dat ze daarbij rekening houden met hun ambt en zich verschonen als de schijn van vooringenomenheid of belangenverstrengeling kan ontstaan. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat een rechter geen recht spreekt in de regio waarin de betrokken gemeente of provincie zetelt en geen zaken behandelt waarin de betrokken gemeente of provincie partij is. Dit staat in het advies dat de NVvR op verzoek van de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid heeft uitgebracht.
Bij de Eerste Kamer is momenteel een wetsvoorstel aanhangig dat bepaalt dat rechters niet tegelijkertijd ook lid van de Eerste of Tweede Kamer of het Europese parlement kunnen zijn. De aanleiding voor dit wetsvoorstel is het in 2013 verschenen rapport over Nederland, afkomstig van de GRECO (Groupe d’Etats contre la corruption; ressorterend onder de Raad van Europa). De GRECO schreef dat het ontbreken van zo’n verbod vragen oproept in het licht van de machtenscheiding en de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechtspraak en dat het daarom goed zou zijn het verbod wettelijk vast te leggen. De aanbeveling ging alleen over de Staten-Generaal, niet over gemeenteraden of provinciale staten.
Toen de Tweede Kamer het wetsvoorstel behandelde, werd een amendement ingediend om alsnog ook die combinatie uit te sluiten. Dat amendement haalde het nipt, ondanks het feit dat de Afdeling Advisering van de Raad van State het amendement had ontraden. Daarbij wees de Afdeling Advisering onder andere op het passief kiesrecht dat in de Grondwet is geregeld en dat bepaalt dat iedere burger van achttien jaar en ouder met de Nederlandse nationaliteit in principe gekozen kan worden in vertegenwoordigende organen.
De NVvR is het eens met het voorstel om wettelijk vast te leggen dat rechters niet tegelijkertijd ook lid van het (Europese) parlement kunnen zijn. Het is goed om in een democratische rechtsstaat de macht voldoende te scheiden en het belang van onpartijdige en onafhankelijke rechtspraak zwaar te laten wegen. Maar een gemeenteraad of provinciale staten is toch wat anders, vindt de NVvR. De regelgevende bevoegdheid van lokale organen is beperkter en het komt zelden voor dat een magistraat in zijn functie als rechter wordt geconfronteerd met regels waar hij eerder als gemeenteraadslid was betrokken. In gevallen dat zoiets toch gebeurt, volstaan de instrumenten van verschoning en zo nodig wraking, aldus het advies. Dat uit een eventueel lidmaatschap van een gemeenteraad blijkt van welke politieke beweging de rechter als burger deel uitmaakt – het register nevenfuncties is immers openbaar – is geen beletsel voor de onafhankelijkheid en onpartijdigheid als rechter. Het is primair aan de rechter zelf daarmee prudent om te gaan.
Lees hier het advies.