De cultuur van een organisatie wordt vooral bepaald door informele omgangsvormen. Leidinggevenden vertrouwen vaak op officiële instructies, protocollen, aanwijzingen en codes, maar uiteindelijk wordt in de dagelijkse praktijk bepaald waar het echt om gaat.

Koos Plooij was ruim tien jaar kwaliteitsofficier bij het Landelijk Parket en een van de opstellers van de professionele standaard voor officieren van justitie. Zijn doel: kwaliteit tastbaar en zichtbaar maken.

Moeten. Voor Iris Wilschut (38) was het jarenlang het werkwoord dat haar professionele gedrag bepaalde. Ze moest een goede jurist zijn. Ze moest lijken op wie zij zelf als haar meest briljante collega beschouwde. Ze moest vooral niet door de mand vallen. ‘Ik werkte extreem hard om aan een ideaalbeeld te voldoen dat ik mijzelf onbewust had opgelegd. Daaronder smeulde de angst dat ik eigenlijk een “selectiefout” was. Dat ik nooit tot de RIO-opleiding toegelaten had mogen worden. Dat ik nooit goed genoeg zou zijn.’

Kwaliteit. Het is een onderwerp dat in elk visiedocument en elk jaarplan terugkomt. Cultuur en kwaliteit is ook een prioriteit van de NVvR. Maar waar hebben we het dan eigenlijk over?

OM-bestuursleden van de NVvR vertellen wat de hack deze zomer voor hen betekende.  

Onderzoek naar deepfakes steeds geavanceerder

Zeno Geradts (1967) had al op jonge leeftijd belangstelling voor forensisch onderzoek, de wetenschappelijke studie naar sporen en andere mogelijke bewijsmiddelen ten behoeve van gerechtelijke procedures. Zijn vader was advocaat en raadde zijn zoon in de jaren negentig van de vorige eeuw aan stage te lopen bij wat destijds nog het Gerechtelijk Laboratorium heette. ‘Mijn enthousiasme was meteen gewekt.’

Esther de Jong en Jasper Vogel verzorgen bij SSR de cursus Persoonlijke Effectiviteit voor gerechts- en parketjuristen. Naast werkdruk is effectief communiceren in hiërarchische relaties een terugkerend thema. Over het geven van feedback, het maken van werkafspraken en het stellen van grenzen.  

In april 2024 publiceerde Jaap Winter het rapport Verkenning werkdruk Rechtspraak en Openbaar Ministerie. Werken aan echte oplossingen. Twee van de aanbevelingen om de werkdruk te verlichten gingen over samenwerking. Door bepaalde werkzaamheden te delegeren zou de druk op officieren van justitie en rechters kunnen afnemen, stelde Winter. Ook opperde hij de mogelijkheid van zelfsturende teams. Een jaar na oplevering van het rapport is er nog niet veel verbeterd, zo blijkt uit de enquête die de NVvR onlangs uitzette onder haar leden. Wij vroegen Winter naar de achtergrond van zijn aanbevelingen en waarom samenwerken in professionele organisaties lastig blijft.  

Binnen de rechterlijke organisatie en het Openbaar Ministerie werken veel verschillende soorten juristen. Rechters, (adjunct) officieren van justitie, parketsecretarissen, staf- en gerechtsjuristen hebben allemaal rechten gestudeerd, maar hun taken en verantwoordelijkheden verschillen. Hiërarchie binnen organisaties, wat is het en hoe ga je ermee om?  

Eerlijk naar jezelf kijken, durven praten over persoonlijke en professionele dilemma’s en luisteren naar je lichaam. Wie het durft, kan met plezier een leven lang blijven werken. Wie het uit de weg gaat, loopt een risico te verzuren.  

Noortje Wiezer is van huis uit socioloog en werkt al 26 jaar bij TNO als specialist op het gebied van sociale en organisatiepsychologie. Haar aandachtsgebied is werkdruk.  

Marc Fierstra, voorzitter, en Ard Schoep, tot voor kort vicevoorzitter van de NVvR, namen deel aan de zogeheten stuurgroep die de Verkenner samenstelde. Een terugblik op ‘het proces’.  

Op 23 april overhandigde Jaap Winter het rapport Verkenning Werkdruk, Rechtspraak en Openbaar Ministerie – Werken aan echte oplossingen aan de minister voor Rechtsbescherming en aan de NVvR. In het rapport staan 32 aanbevelingen om de structureel te hoge werkdruk bij OM en rechtspraak aan te pakken. Geen silver bullets, maar een aansporing tot actie. De NVvR in gesprek met de Verkenner werkdruk.  

Op 6 oktober 1923 richtten drieëndertig kinder- en politierechters, officieren van justitie en griffiers de Vereeniging voor Kinder- en Politierechtspraak (de VvKPR) op. Honderd jaar later heeft de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak nog altijd bestaansrecht. Voorzitter Marc Fierstra legt uit waarom.  

In september verscheen het rapport Kwaliteit van rechtspraak: versterking door samenwerken. Voorzitter van de visitatiecommissie Rechtspraak Wim van Harten licht de bevindingen toe.  

Zwart-wit, goed-kwaad. De grenzen tussen wat recht is en wat onrecht werden Gerrit van der Burg (1959) met de paplepel ingegoten. Zijn vader zat tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet, maar zweeg in de naoorlogse jaren over zijn ervaringen.  

De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak bestaat op 6 oktober dit jaar precies 100 jaar. In deze Trema blikken twee oud-presidenten – van wie er een ook voorzitter van de NVvR was – terug op de organisatie van de rechtspraak en hun eigen leidinggevende rol daarin. ‘Rechters accepteren alleen het gezag van rechters.’  

Omdat officieren van justitie het veel te druk hebben, moeten ze zoveel mogelijk taken afstoten en zich concentreren op het afdoen van zaken. ‘Onmogelijk,’ zeggen Els Martens en Anouk Paulus.  

Beslecht de rechter alleen een juridisch geschil of lost hij ook problemen op? Die tegenstelling staat vaak centraal als het over de taak van de rechter gaat. Volgens Robine de Lange-Tegelaar hoort wijkrechtspraak thuis bij het rechterlijk domein. Ruth de Bock bakent dat domein liever strikter af.  

Onder welke omstandigheden is een online zitting wenselijk en mogelijk en wat zijn de randvoorwaarden? Die vragen staan centraal in de visie en het plan van aanpak Online Zittingen die de Rechtspraak deze zomer hoopt te publiceren. Judith Boeree, gerechtsbestuurslid bij de Centrale Raad van Beroep, is voorzitter van de projectgroep Online Zittingen.  

Is het mogelijk om ook non-verbale signalen via een scherm te leren verstaan? Ja, zeggen Marsha Baboelal (37), basispsycholoog bij Mentaal Beter Online en Yvonne Lammertink (38), geestelijk begeleider en life counselor bij ilonk.  

IVO Rechtspraak, de ICT-dienstverlener voor de Rechtspraak, onderzoekt welke mogelijkheden er zijn om een passender digitaal platform te creëren voor online zittingen. Voorbeeld is de Britse HM Courts and Tribunals Service waarmee rechters in het Verenigd Koninkrijk al enige tijd werken. Tot het zover is, maakt IVO gebruik van het vergaderplatform MS Teams. Een gesprek met Wim Lubbers, informatiemanager bij IVO Rechtspraak.