Het Openbaar Ministerie moet ervoor zorgen dat bepaalde rechten van slachtoffers worden nageleefd. Zo moeten slachtoffers worden opgeroepen als er een zitting plaatsvindt en moeten zij op de hoogte worden gebracht als een verdachte uit voorlopige hechtenis wordt vrijgelaten of daaruit is ontsnapt. In de Tweede Aanvullingswet van het Wetboek van Strafvordering wordt voorgesteld om het slachtoffer een geldbedrag uit te keren als het OM deze voorschriften niet naleeft.

In een lopend opsporingsonderzoek mag informatie afkomstig van een verschoningsgerechtigde (zoals een advocaat) niet worden gebruikt zonder toestemming van de rechter. Het is nu nog aan de rechter-commissaris om deze informatie te filteren uit de vaak enorme hoeveelheden informatie die opsporingsambtenaren verzamelen. In de praktijk zorg dit voor enorme, soms jarenlange vertraging van het strafproces. De wetgever wil het proces rond het verschoningsrecht daarom aanpassen. Er komt één procedure voor zowel informatie die bij een functioneel verschoningsgerechtigde en als informatie die bij een ander wordt aangetroffen. De verantwoordelijkheid voor filtering komt in handen van de officier van justitie, waarna een rechter-commissaris alleen nog de informatie controleert die mogelijk verschoningsgerechtigd materiaal bevat.  

De minister van Justitie en Veiligheid wil de strafbaarheid van psychisch geweld verruimen. De Wetenschappelijke Commissie (WeCo) van de NVvR vindt dat het wetsvoorstel op punten verduidelijking behoeft.

De Wetenschappelijke Commissie (WeCo) van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) vindt dat celmateriaal soms langer dan vijf jaar bewaard moet kunnen worden.

De wetgever wil een onafhankelijke toezichthouder voor de advocatuur (OTA) in het leven roepen. Dit nieuwe bestuursorgaan moet het interne toezicht op het functioneren van individuele advocaten door de dekens van de diverse orden van advocaten vervangen. De Wetenschappelijke Commissie (WeCo) van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak mist een goede onderbouwing van de noodzaak van deze ingrijpende wijziging in het toezicht op de advocatuur. Als het bestaande toezicht tekort schiet, moet eerst duidelijk worden waar het dan precies aan schort.  

Rechters moeten onder bepaalde voorwaarden lid kunnen zijn van een gemeenteraad of provinciale staten. Rechters zijn namelijk ook burger en die burger komt het grondwettelijk vastgelegde passief kiesrecht toe. Het spreekt voor zich dat ze daarbij rekening houden met hun ambt en zich verschonen als de schijn van vooringenomenheid of belangenverstrengeling kan ontstaan.

Bij de Eerste Kamer is onder andere de Wet invoering tweestatusstelsel aanhangig. Het Besluit houdende wijziging van het Vreemdelingenbesluit 2000 houdt daarmee verband. De Wetenschappelijke Commissie is in 2025 niet gevraagd advies uit te brengen over het besluit en het wetsvoorstel. Wel verwees de WeCo eerder naar het Europese Asiel- en Migratiepact (zie advies) en de mogelijke implicaties daarvan voor Nederland.

De Wetenschappelijke Commissie heeft kennis genomen van het voorstel tot wijziging van Besluit basisregistratie personen (BRP) dat voorziet in de mogelijkheid van een aantal financiële instellingen om systematisch gegevens uit de BRP te ontvangen.

In het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet vergoeding affectieschade wordt de kring van gerechtigden op affectieschade uitgebreid.

VOLT en D66 formuleerden in 2025 een initiatiefwetsvoorstel met als doel om de strafbaarstelling van artsen die in uitoefening van hun beroep betrokken zijn bij euthanasie af te schaffen.

De Wetenschappelijke Commissie (WeCo) heeft een kritisch advies geschreven over het initiatiefwetsvoorstel ‘Wet zelfstandig gebiedsverbod ter bescherming van slachtoffers en nabestaanden’ van de Kamerleden Eerdmans en Ellian. In dit wetsvoorstel wordt de rechter verplicht om een gebiedsverbod van tenminste tien jaar op te leggen aan daders van ernstige gewelds- levens- en zedendelicten. De voorgestelde regeling

Ontsnappen uit de gevangenis zou strafbaar moeten worden. Dat is de kern van het wetsvoorstel ‘strafbaarstelling zelfbevrijding en onttrekking aan elektronisch toezicht’. De Wetenschappelijke Commissie (WeCo) ziet niet in wat nut en noodzaak zijn van het wetsvoorstel zoals dat nu is ingediend. Het niet strafbaar stellen van zelfbevrijding is lang geleden een bewuste keuze van de wetgever geweest. Ook op latere momenten is er welbewust voor gekozen de bestaande situatie te handhaven. Wel werden passende andere maatregelen genomen om ontsnappingen en andere onttrekkingen zo veel mogelijk te verminderen.

De Wetenschappelijke Commissie (WeCo) van de NVvR is positief over het voorstel om het grondwettelijk toetsingsverbod op te heffen.

Het wetsvoorstel strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme en openbare steunbetuiging aan terroristische organisaties beoogt, kort gezegd, te voorkomen dat met name jongeren worden blootgesteld aan terroristische propaganda en daardoor (sneller) radicaliseren.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR heeft positief geadviseerd over de wijziging van het Wetboek van strafrecht in verband met de aanscherping van het taakstrafverbod.

Het wetsvoorstel gegevensvergaring openbare orde beoogt de informatiepositie van de burgemeester en de politie in geval van een ernstige verstoring van de openbare orde of een dreigende ernstige verstoring te verbeteren, zodat een dergelijke verstoring kan worden voorkomen, belet of beëindigd.

De Wetenschappelijke Commissie vindt elektronische detentie als hoofdstraf een goede en waardevolle aanvulling van het sanctiearsenaal van rechter.

De Persrichtlijn is herzien en op 1 juni 2025 in werking getreden.

Leden van de Staten-Generaal, ministers en staatssecretarissen die in uitoefening van hun ambt delicten plegen, kunnen worden vervolgd. In de Herzieningswet die de minister van J&V hierover heeft voorgesteld, staat op welke manier dat moet gebeuren. Daartoe moet ook de Grondwet worden gewijzigd. De opdracht tot vervolging wordt bij de regering en de Tweede Kamer weggehaald en bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad neergelegd. Daarnaast wordt in de Herzieningswet aandacht besteed aan de rol van het Europees Openbaar Ministerie (EOM) dat in dit soort zaken een bijzondere taak heeft.

Enkele pilots in het kader van de modernisering van het Wetboek van strafvordering worden verlengd. De WeCo stemt daarmee in, omdat het goed is van te voren te kijken hoe bepaalde wetswijzigingen in de praktijk uitpakken. Dat geldt bijvoorbeeld voor zogeheten pilots op het gebied van audiovisuele registratie, met name het onderdeel ‘Opnamen van beeld, geluid of beeld en geluid als onderdeel van de verslaglegging en als wettig bewijsmiddel’. De meerwaarde daarvan is, onder de huidige omstandigheden, niet gebleken, terwijl de werkwijze heeft geleid tot een forse verzwaring van de werklast. Toch wil de wetgever diverse bepalingen uit dit onderdeel behouden, met het oog op mogelijke toekomstige ontwikkelingen op technologisch gebied.

Het Asiel- en Migratiepact zal grote invloed hebben op de rechtspleging in Nederland en de rechtsbescherming van migranten en mensen die asiel aanvragen.

De Kamerleden Bamenga (D66) en Koops (NSC) hebben een initiatiefwetsvoorstel ingediend om etnisch profileren wettelijk te verbieden.

De Tweede Kamerleden Tielen (VVD) en Paulusma (D66) hebben een initiatiefwetsvoorstel opgesteld inzake de vaccinatiegraad bij kinderen. De laatste jaren ligt de vaccinatiegraad voor met name de mazelen en kinkhoest te laag. Dit heeft ernstige en in sommige gevallen zelfs dodelijke gevolgen. Het initiatiefwetsvoorstel beoogt om bij een te lage vaccinatiegraad vaccinatie als voorwaarde te kunnen stellen voor toegang tot de kinderopvang.

Het strafrechtelijk sanctiestelsel is aan herijking en verrijking toe.

Het is te vroeg om procesafspraken in het strafproces wettelijk te regelen. Het voorstel om de buitengerechtelijke afdoening te verbeteren (strafbeschikking) behoeft nadere bestudering. Dat staat in het advies dat de Wetenschappelijke Commissie onlangs uitbracht.

De afgelopen jaren is het vertrouwen in het optreden van de overheid onder druk komen te staan.

Dat er aandacht is voor de bescherming van slachtoffergegevens in processtukken kan de Wetenschappelijke Commissie van de NVvR alleen maar onderschrijven.

Na ervaring te hebben opgedaan met onder andere de regelrechter en de wijkrechter wil de Minister onderzoeken of de positieve ervaringen van de eerdere vrijwillige pilots ook stand houden wanneer de wederpartij wordt gedwongen om de experimentele procedure te volgen. Dat betekent dat als een eiser kiest voor de experimentele procedure van de nabijheidsrechter, gedaagde niet kan weigeren om het geschil via deze procedure te laten behandelen.

De Minister van Justitie en Veiligheid wil de strafmaxima in de Opiumwet verhogen.

De NVvR onderkent de noodzaak en het belang van een eigen klokkenluidersregeling voor de rechtspraak en spreekt haar waardering uit voor het wetsvoorstel.

In het beoogde gemoderniseerde wetboek van Strafvordering krijgen de voorzitter van de meervoudige strafkamer en de rechter-commissaris een actievere rol.

De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil schijnzelfstandigheid verminderen en een duidelijk toetsingskader bieden, zodat werkenden en werkgevenden meer duidelijkheid hebben omtrent hun rechtspositie.

De Minister voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil kleine en middelgrote werkgevers de mogelijkheid geven om vanaf de start van het tweede ziektejaar (niet eerder en niet later) zich volledig te richten op re-integratie bij een andere werkgever, als aan de voorwaarden wordt voldaan voor het afsluiten van het eerste spoor dat gericht is op re-integratie bij de huidige werkgever.

De WeCo waardeert de wijze waarop de minister het ontwerpbesluit aanwijzing HALT-feiten 2024 in overeenstemming brengt met het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK).

De minister van J&V stelt voor om nog voor een definitieve veroordeling DNA materiaal af te kunnen nemen van verdachten tegen wie een opsporingsonderzoek loopt (conservatoir beslag).

In dit aanvullend advies richt de WeCo opnieuw de aandacht op de rechtsbescherming voor particuliere burgers en in dat kader op de juridische status van de verdeelbesluiten in het voorgestelde wettelijke systeem.

Op verzoek van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties formuleerde de WeCo een aanvulling op het eerder uitgebrachte advies inzake de Wet op de politieke partijen (Wpp).

het Besluit tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen in verband met het daarin onderbrengen van regels over strafonderbreking. (hierna: Wijzigingsbesluit tenuitvoerlegging).

Dit wetsvoorstel borduurt voort op de behoefte aan een responsief – welwillend, goedaardig, empathisch – bestuursprocesrecht dat oog heeft voor burgers die zich op eigen kracht minder goed staande kunnen houden.

In de Wet politieke partijen staan onder andere regels over de financiering van politieke partijen en politieke campagnes, maar ook over het mogelijk verbieden van een politieke partij.

De minister voor rechtsbescherming wil (op basis van gegevens van de politie en het Openbaar Ministerie) zelf kunnen beslissen tot een tijdelijke (zeer) vergaande beperking van de mogelijkheden van de gedetineerde om contact met de buitenwereld te hebben.

De minister van Justitie en Veiligheid wil de verkoop van gevaarlijke messen aan minderjarigen verbieden.

Deze (verplichte) implementatie van het EU Kaderbesluit komt op een moment dat de omgang met het verleden actueler is dan ooit.

De regelgeving rond personenvennootschappen wordt gemoderniseerd.

De Wetenschappelijke Commissie (WeCO) van de NVvR is kritisch over het wetsvoorstel ‘gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’ (spreidingswet Asiel) die staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Eric van der Burg in november ter consultatie heeft gepubliceerd.

Wie een verborgen ruimte in zijn voertuig heeft, moet strafbaar worden, vindt de Minister.

Net als de Raad voor de Rechtspraak ziet de Wetenschappelijke Commissie praktische nadelen aan een strafproces in twee fasen.

In de ons omringende landen bestaan meer mogelijkheden voor grootouders om na een scheiding omgang met hun kleinkind te vragen.

Het is volgens de Wetenschappelijke Commissie een goede zaak dat onverklaarbare verschillen in boetemaxima tussen het bestuursrecht en het strafrecht worden weggenomen.

De Adviescommissie afgesloten strafzaken (ACAS) is een onafhankelijke commissie die tot taak heeft om de procureur-generaal bij de Hoge Raad te adviseren over de wenselijkheid van nader onderzoek naar de aanwezigheid van een herzieningsgrond in afgesloten strafzaken.

Als vervoer naar en verblijf in de rechtbank grote risico’s opleveren op een gewelddadige (hulp
bij) ontsnapping van bijzonder gevaarlijke verdachten kan de voorzitter van de meervoudige strafkamer besluiten om verdachten te horen via een videoverbinding.

De strafbaarstelling van spionage wordt uitgebreid.

Er zullen beduidend meer bestuursrechters en juridische ondersteuners nodig zijn om ervoor te zorgen dat omgevingsrechtelijke geschillen binnen een redelijke termijn kunnen worden beslecht.

Dit initiatiefwetsvoorstel beoogt handelingen gericht op het veranderen of onderdrukken van de seksuele gerichtheid of genderidentiteit strafbaar te stellen.

De Wetenschappelijke Commissie onderschrijft de wenselijkheid van constitutionele toetsing ter versterking van de rechtsbescherming van de burger in het individuele geval.

Dit wetsvoorstel heeft tot doel de ondermijnende criminaliteit beter te kunnen bestrijden.

Het Wetboek van Strafvordering wordt gemoderniseerd.

De regering wil vanaf 1 juli 2022 de maximale kredietvergoeding structureel verlagen van 12 naar 8 procent.

Wie zonder toestemming verblijft in een door een terroristische organisatie gecontroleerd gebied, wordt strafbaar (Kamerstukken 35 125).

De Minister van SZW heeft in een conceptwetsvoorstel voorgesteld om een hardheidsclausule op te nemen in de Wet inburgering 2021.

Doxing is het gebruiken van identificerende persoonsgegevens voor intimiderende doeleinden.

De verhouding tussen een burgerlijk huwelijk en een (eventueel daaraan voorafgaand) religieus huwelijk is complex.

Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet OM-afdoening stelt de Minister voor het Wetboek van Strafvordering en enkele andere wetten te wijzigen.

Dit wetsvoorstel beoogt om via bestuursrechtelijke weg op te treden tegen aanbieders van communicatiediensten die het mogelijk maken online kinderpornografisch materiaal op te slaan of door te geven, maar nalaten daar (uit eigen beweging) actie tegen te ondernemen.

De Wet seksuele misdrijven beoogt de strafbaarstelling van verschillende vormen van seksueel overschrijdend gedrag te moderniseren.

D66 diende eind 2020 een initiatiefwetsvoorstel dat beoogt de bijzondere aanwijzingsbevoegdheid van de minister in de richting van het Openbaar Ministerie (art.

De WeCo staat positief tegenover het voorstel van de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat om een wettelijke regeling te maken voor de besloten vennootschap met een maatschappelijk doel (BVm).

De Minister van Justitie en Veiligheid stelt voor een alcoholmeter te introduceren als controlemiddel om toezicht te houden op naleving van het alcoholverbod.

Leden van de Tweede Kamer namen het initiatief tot wijziging van de Participatiewet.

In de praktijk bestaat onduidelijkheid over de zogeheten 90 minuten termijn.

De Kamerleden van Toorenburg, Kuiken en Van den Berge hebben een initiatiefwetsvoorstel ingediend om het verspreiden van beelden van personen die hulp behoeven of van overledenen strafbaar te stellen.

De faillissementswet wordt gewijzigd om de doorstroom van de gemeentelijke schuldhulpverlening naar de wettelijke schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen te verbeteren.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid stelt voor het Vreemdelingenbesluit op onderdelen te wijzigen met het ook op flexibilisering van de asielprocedure.

In de Verzamelwet Justitie en Veiligheid (2020) wordt onder andere een wijziging van de wet op het notarisambt voorgesteld.

De Minister van Justitie en Veiligheid stelt voor het strafmaximum voor doodslag te verhogen met tien jaar tot 25 jaar.

De WeCo vraagt in dit spoedadvies aandacht voor onder andere de in de regelingen genoemde leeftijdgrens van 17 jaar en de situatie op scholen in verband met de mondkapjesplicht.

Ook voorbereidingshandelingen met het oog op het seksueel misbruik van kinderen worden strafbaar gesteld.

De wetgever wil de strafbaarstellingen in het kader van de zedelijkheidswetgeving herijken.

Draagmoederschap is in Nederland niet strafbaar gesteld.

Lachgas wordt op lijst II, behorende bij de Opiumwet geplaatst.

Leden van 50 Plus hebben het initiatief genomen voor een wetsvoorstel inzake de strafbaarstelling van leeftijdsdiscriminatie.

Noodmaatregelen die sinds het uitbreken van de corona-crisis bestaan, zoals het verplicht 1,5 meter afstand houden, krijgen een wettelijke basis in de Wet publieke gezondheidszorg.

De benoemingsprocedure van leden van de Hoge Raad verandert om de verhoudingen tussen de staatsmachten in evenwicht te houden.

Begin april 2020 boden de Minister voor Rechtsbescherming en de Minister van Justitie en Veiligheid de tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer aan.

De Minister beoogt de jaarwisseling veiliger te laten verlopen en stelt daarom voor het toegestane consumentenvuurwerk te beperken.

Het wetsvoorstel beoogt bestuursorganen meer mogelijkheden te geven om informatie te delen in het kader van een zogeheten Bibob-onderzoek.

Om fraude met en vervalsing van niet-contante betaalmiddelen te bestrijden heeft de EU richtlijn 2019/713 aangenomen.

Dit wetsvoorstel behelst een experiment met de uitvoering van overheidsbesluiten inzake de WMO.

De Minister van Justitie en Veiligheid wil rijden onder invloed strenger aan te pakken.

De Gemeentewet wordt aangepast, opdat de burgemeester meer mogelijkheden krijgt panden te sluiten met het oog op de openbare orde.

De ministers van Financiën en Justitie en Veiligheid hebben een voorstel ingediend dat beoogt de mogelijkheden tot witwassen verder te beperken.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR adviseert het wetsvoorstel in de huidige vorm niet in te dienen.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR ontraadt het voorstel van wet.

Door een wijziging van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens in verband met Bibob-onderzoek door bestuursorganen krijgen bestuursorganen meer mogelijkheden om het justitieel documentatiesysteem in te zien.

De Innovatiewet strafvordering behandelt zes onderwerpen waarover de WeCo heeft geadviseerd.

Het wetsvoorstel Versterking strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit beoogt ondermijnende criminaliteit effectiever aan te pakken.

De wetgever beoogt in het Wetboek van Strafrecht een strafverzwaring op te nemen voor beledigende uitingen die fysiek gevaar voor anderen opleveren.

Het wetsvoorstel beoogt een effectiever handhaving van het kraakverbod, door met behoud van een rechterlijke toetsing een snellere ontruiming mogelijk te maken.

De Wetenschappelijke Commissie verwacht onder andere dat door de beoogde Wet overgang van onderneming in faillissement meerdere langdurige procedures kunnen ontstaan.

Deze wijziging van de wet RO heeft tot doel om het makkelijker te maken zaken over verschillende gerechten te verdelen met het oog op het terugdringen van de doorlooptijden.