Congres De rechtsstaat onder druk

Steeds vaker krijgen rechters wereldwijd, maar ook in Nederland, te maken met politieke en maatschappelijke druk. Uitspraken worden ter discussie gesteld of niet ten uitvoer gebracht en het legaliteitsbeginsel lijkt niet langer in alle gevallen een vanzelfsprekendheid. De NVvR signaleert al jaren kwetsbaarheden in de Nederlandse rechtsstaat en in de onafhankelijkheid van de rechter en heeft steeds opgeroepen het dak te repareren als de zon schijnt. De ervaringen in andere landen (Polen, USA, Hongarije, Griekenland en Italië) maken duidelijk dat de lucht betrekt. Wat staat ons te doen om de bedreigingen van de rechtsstaat op een succesvolle manier het hoofd te bieden? Onder de titel De rechtsstaat onder druk organiseerde Legal Valley Nederland hierover op 16 april een congres, waaraan NVvR-voorzitter Marc Fierstra meewerkte.

Tijdens het congres werd door (inter)nationale experts ingezoomd op de bedreigingen van de rechtsstaat in binnen- en buitenland.

Fierstra tijdens het congres: “Wat er in Polen is gebeurd, was voor mij onvoorstelbaar. Polen is met overtuiging toegetreden tot de Europese Unie en heeft met overtuiging gekozen voor de rechtsstaat. Toch zag je het land vervolgens in recordtempo afglijden. Dit laat zien hoe kwetsbaar de rechterlijke onafhankelijkheid is. Het begint vaak met heel kleine stapjes.” Fierstra noemde als voorbeeld het stellen van termijnen waarbinnen een rechter uitspraak moet doen, waarvan in enkele landen sprake is. Wordt de termijn niet gehaald, dan kan dat de rechter worden tegengeworpen in tuchtrechtelijke procedures. De rechter heeft echter part noch deel aan de termijnoverschrijding en is vaak ook niet, door middel van meer ondersteuning of andere maatregelen om de werkdruk te verlagen, in staat gesteld om de termijn wél te halen. “Tuchtprocedures tegen rechters zijn vaak de achilleshiel van een onafhankelijke rechtspraak”, stelde Fierstra. Ook noemde hij het voorbeeld van politici die niet accepteren dat ook zij onderwerp zijn van regels.

Om de rechtsstaat te stutten, riep Fierstra op in het onderwijs veel aandacht te schenken aan het belang van de rechtsstaat en diens fundamenten en riep hij de rechtspraak als derde staatsmacht op om te allen tijde rolvast te zijn en zich steeds opnieuw uit te spreken als de essentie van de rule of law wordt aangetast.

Lees hier het volledige verslag van het congres.